شبکه کشوری آموزش اچ آی وی/ایدز و بیماری های آمیزشی

انگ و تبعیض

یکی از مهمترین موانع برای کنترل و مهار ایدز در همه دنیا، وجود انگ و تبعیض نسبتا زیاد در رابطه با این بیماری و افراد مبتلا به این بیماری است. اهمیت این موضوع تا حدی است که دبیر کل سازمان ملل، بان کی مون مستقیما به این موضوع اشاره دارد تا جایی که اشاره می کنند که: “انگ مهمترین و تنها مانع برای اقدامات عمومی در رابطه با ایدز است، عمده دلیل ادامه همه گیری اچ آی وی در همه جوامع که اثرات بسیار مخربی را هم دارد، انگ است”. پیش داوری، نگرش منفی، و بعضا بدرفتاری با افراد مبتلا به اچ آی وی یا ایدز به عنوان انگ و تبعیض در نظر گرفته می شوند. وجود نگرش های منفی، زندگی افرادی که با اچ ای وی زندگی می کنند را تحت تاثیر قرار می دهد و کم و بیش و تقریبا در تمامی جهان، به عنوان واقعیتی در زندگی روزمره مردمی که با اچ ای وی زندگی می کنند برجامانده است. این نوع سوء رفتارها نسبت به این افراد پیامدهایی سوئی هم دارند:

* اجتناب و دوری از خانواده، دوستان و همکاران و جامعه

* انزوا و گوشه گیری

* تبعیض در دریافت خدمات بهداشتی درمانی ، و اجتماعی

* تضییع حق و حقوق

* از دست دادن شغل، کاهش درآمد/امرار معاش

* کاهش ازدواج، تولد

* تخریب ها و ناراحتی های روحی روانی

* و همچنین اثرات منفی بر موفقیت روند تشخیص، تست و درمان اچ آی وی

* از دست دادن امید و احساس بی ارزشی

* از دست دادن اعتبار فرد، مقام و منزلت وی

انگ نه تنها مانع مهمی در برابر اقدام عمومی است، بلکه یکی از دلایل اصلی است که باعث می شود بسیاری از افراد اچ ای وی مثبت از حقوق فردی و اجتماعی خود محروم بمانند. انگ، ایدز را تبدیل به قاتل پنهان کرده، زیرا مردم به دلیل ترس از بی آبرویی اجتماعی درباره آن صحبت نمی کنند و به آسانی پیشگیری های موجود درباره آن را به کار نمی گیرند.

چرا برای اچ ای وی/ایدز انگ وجود دارد؟

* این عفونت/بیماری تهدید کننده زندگی است، بنابراین، مردم نسبت به آن عکس العمل نشان می دهند.

* این بیماری با رفتار/سوءرفتار همراه است (مثل: همجنس بازی، اعتیاد به داروهای مخدر، روابط جنسی خارج از چارچوب خانواده، روابط جنسی ناسالم) که در بسیاری از جوامع این نوع رفتارها هنوز تابو و دارای انگ هستند.

* خیلی از مبتلایان از طریق روابط جنسی مبتلا شده اند، که این نوع رفتار با خود بار اخلاقی را همراه دارد.

* اطلاعات نادرست زیادی در رابطه با نوع انتقال اچ ای وی وجود دارد:

* این بیماری به عنوان نتیجه ای از بی مسئولیت های شخصی قلمداد می شود.

* اعتقادات اخلاقی و مذهبی منجر به این می شود که مردم فکر کنند که ابتلای به این عفونت نتیجه خطاها و اشتباهات اخلاقی بوده است (مثلا: بی بند و باری جنسی، انحراف جنسی) که مستحق تنبیه است.

* اثر داروهای مرتبط با اچ ای وی/ایدز بر ظاهر فیزیکی افراد مبتلا می تواند منجر به افشای اجباری و به دنبال آن تبعیض گردد.

سکوت، بیماری را کنترل نمی کند

حرف زدن از بیماری ایدز در بسیاری از کشورها از جمله ایران با محدودیت‌های اخلاقی و عرفی همراه‌ است. بحث و گفتگو درباره  بلوغ، بهداشت جنسی، و بیماری‌های آمیزشی در خانواده‌ها هم چنان محدود است و ابراز ابتلا به این بیماری موجب انگ اخلاقی در خانواده، اطرافیان و جامعه می‌شود و باعث پنهان‌کاری می‌گردد، بنابراین این بیماری در خفا گسترش می‌یابد و همین امر کنترل را مشکل می‌کند. در منظر بسیاری از مردم، بیمار اچ ‌آی ‌وی مثبت لزوماً دست به عملی غیر اخلاقی زده‌ است، که این خود یک نوع نگرش منفی و باور غلط نسبت به این بیماری و بیماران مبتلا به این عفونت محسوب می شود.

تاثیر انگ برای دریافت خدمات بهداشتی درمانی

تعداد زیادی از افراد اچ ای وی مثبت بر اساس تجارب شخصی خود، به دلیل چنین انگ هایی، مراجعه به پزشک جهت معاینه و درمان را پشت گوش می اندازند و پیگیری مناسبی در این رابطه انجام نمی دهند، در حالیکه اگر این نوع نگرش وجود نداشت و باورهای درستی در این رابطه در ذهن مردم و ارائه کنندگان خدمات بهداشتی درمانی وجود داشت، افراد مبتلا سریعتر اقدام به درمان می کردند.

تاثیر انگ بر اشتغال افراد مبتلا

درباره وضعیت اشتغال، هم افرادی که با اچ ای وی زندگی می کنند و هم کارشناسان معتقد بودند که وضعیت اشتغال این افراد خوب نبوده و اغلب آنها بیکار بوده و درآمدی ندارند. کارشناسان در رابطه با علت این وضعیت مطرح کردند که اگرچه بخشی از آمار بالای بیکاری در این جمعیت، تابع وضعیت کلی اشتغال و نرخ بالای بیکاری در جامعه است ولی بیماری و تبعات آن و الگوی معمول افراد اچ آی وی مثبت در ایران که غالب آنها معتادان تزریقی هستند نیز حائز اهمیت است. افراد اچ آی وی مثبت مطرح کرده اند که پیش داوری یا تصور غالب در مورد معتاد بودن مردان اچ آی وی مثبت و یا وجود مشکلات اخلاقی در زنان دو عاملی است که تاثیر منفی بر اشتغال زنان و مردان می گذارد. کارشناسان بر تحصیلات پایین افراد اچ آی وی مثبت بعنوان مانعی برای اشتغال تاکید دارند. از طرف دیگر، افراد مبتلا هم به فقدان مهارت های شغلی بعنوان عاملی دیگر که تاثیر منفی بر اشتغال می گذارد اشاره دارند. افرادی که با اچ ای وی زندگی می کنند بر وجود افسردگی، نگرانی و اضطراب و تحریک پذیری و تاثیر منفی آن بر وضعیت اشتغال خود تاکید می کنند. افرادی که با اچ ای وی زندگی می کنند مسائل مربوط به مدیریت درمانی این بیماری شامل عوارض دارودرمانی، لزوم مراجعات مکرر به مراکز درمانی جهت تهیه داروها و انجام آزمایش ها و ویزیت های پزشکی را عاملی می دانستند که در صورت عدم اطلاع کارفرمایان از بیماری آنها می تواند تاثیر منفی بر وضعیت کاری آنان بگذارد.

از دست ‌دادن شغل و محرومیت از حق استخدام، می تواند مبتلایان به این بیماری/عفونت را از زندگی طبیعی خود باز دارد، لذا، سازمان بین‌المللی کار،حقوق زیر را برای کارکنان در نظر گرفته است:

۱- کارفرمایان پیش از استخدام افراد یا در حین اشتغال آنها، نباید از افراد آزمایش اچ آی وی بخواهند.

۲- وضعیت افراد از نظر ابتلا یا عدم ابتلا به ایدز نباید ملاک استخدام یا اشتغال آنان قرار گیرد و کارکنان مبتلا به ایدز موظف به افشای جواب آزمایش اچ آی وی مثبت خود نیستند.

این نوع تبعیض‌ (کاری و اشتغالی) نه تنها از مشارکت عده‌ ای از نیروهای جوان و کارآمد در رشد اقتصادی جامعه جلوگیری می‌نماید بلکه باعث می‌شود این افراد از کسب و درآمد برای امرار معاش خود و خانواده‌شان محروم بمانند. نتیجه این موضوع فقر است که گریبان گیر فرد و خانواده‌اش خواهد شد که وضع را برای مبتلایان بدتر از پیش می‌کند.

مبتلایان گناهکار نیستند!

بسیار شنیده می شود که این افراد به عنوان افرادی گناهکار، مقصر و خاطی شناخته می‌شوند، نه کسانی که نیازمند کمک و یاری هستند. توجه داشته باشیم که نگاه ما به این افراد باید همچون سایر بیماری های دیگر باشد. اگر کسی سرما می خورد، اولین چیزی که از طرف سایرین شنیده می شود این است که “در این هوای سرد مراقب نبودی برای همین سرما خوردی! از این به بعد باید بیشتر مراقب باشی تا که وضعیت سلامتی ات بدتر از این نشود“. بطور یقین می توان گفت این نوع مکالمه و مباحثه را بارها و بارها از طرف دوستان و خانواده شنیده ایم. پس چه خوب است که این نوع نگرش را نیز به سمت بیماری های دیگر داشته باشیم. مثلا بگوییم، “لابد اتفاقی افتاده است که به چنین بیماری مبتلا شده ای، از این به بعد باید بیشتر مراقب باشی تا اینکه وضعیت بیماری وخیم تر از این نشود“. با چنین نگرشی می توان از طرد شدن افراد مبتلا جلوگیری کرد. نباید دیدگاه اتهام آمیزانه نسبت به این بیماران داشته باشیم، وگرنه این انگ نه تنها گریبان خود فرد را می‌گیرد بلکه خانواده و فرزندان آن‌ها را نیز در معرض این اتهام و تبعیض قرار می‌دهد. این در حالی است که بر اساس آموزه های دینی، افراد از هر گونه تبعیض برحذر شده است و بزرگان دینی معتقدند که صرف نظر از نوع ابتلای افراد باید به حقوق آن‌ها احترام گذاشت و از توهین، سرکوب و تمسخر آنان پرهیز نمود.

تاثیر انگ بر آموزش کودکان

متاسفانه همه گیری این عفونت و بیماری ایدز کودکان را نیز درگیر کرده است. انگ این بیماری به چند شکل گریبانگیر کودکان شده است: “کودکانی که مبتلا به این عفونت هستند” یا “کودکانی که پدر یا مادر آنها مبتلا به این عفونت است” یا افرادی که یتیم هستند و مبتلا به ایدز”. کودکان مبتلا به ایدز هم نظیر بزرگسالان از انگ و تبعیض ناشی از باورهای نادرست جمعیت‌های مختلف رنج می‌برند. متأسفانه کودکان مبتلا به اچ.آی.وی و ایدز یا کودکانی که در خانواده عضوی مبتلا دارند، بخاطر خود یا اولیایشان انگ می‌خورند. کارکنان مدارس، دانش آموزان و اولیاء باید بدانند یک دانش آموز مبتلا به ویروس در مدرسه سلامتی آن‌ها را به خطر نمی‌اندازد. البته اطلاع رسانی کامل و صحیح برای رفع این نگرانی ضروریست.

تاثیر انگ نه بر فرد، بلکه بر جامعه

این بیماران، به علت پیش داوری ها و ترس از انتقال بیماری از طرف خود به سایر افراد جامعه، از لحاظ برخی مولفه های زندگی، مثل انتخاب مسکن، شغل، مراقبت‌های بهداشتی و حمایت عمومی مورد تبعیض قرار می‌گیرند. سوء رفتارها و بعضا تحقیرآمیز موجب انزوای افراد مبتلا به این عفونت می گردد، که نتیجه آن، از دست دادن فرصت آموزش می باشد، به عبارتی دیگر این فرد فرضت آموزش را به علت باورهای غلط و نادرست مردم و اجتماع از دست می دهد. عواملی از این قبیل به همراه سایر عوامل شامل وحشت از مرگ، وحشت از انزوای اجتماعی و انگ اجتماعی مربوط به آن، ترس از اخراج از کار و ترس از بدنامی از طرف دوستان و خانواده سبب می‌شود افراد مبتلا، وضعیت بیماری خودشان را تا جایی که مقدور است مخفی نگه دارند، در نتیجه به خدمات آموزشی، مشاوره و مراقبت و درمان دسترسی نخواهند داشت و اطلاعات لازم در زمینه راه‌های انتقال و پیشگیری و نکاتی که باید رعایت کنند تا دیگران مبتلا نشوند را به دست نخواهند آورد که البته آثار سوء آن به جامعه برمی‌گردد و موجب گسترش آلودگی می شود .

حرف آخر

شاید گفته های بان کی مون، دبیر کل سازمان ملل، در نیویورک تایمز، در رابطه با مقابله با این بیماری، پایانی برای این بحث باشد. ایشان در مورد راههای کاهش انگ اجتماعی چنین بیان کرده اند که:

“ما می توانیم علیه انگ مرتبط با ایدز مقابله کنیم. قانون ها و سیاست های روشن در رابطه با این موضوع، از کلیدی ترین موضوعات هستند. اما این موضوع با باز بودن محافل برای صحبت کردن، و روشن صحبت کردن در باره این بیماری شروع می شود. مدرسه ها باید احترام و درک افراد را یاد دهند. رهبران مذهبی باید تحمل را موعظه کنند. رسانه ها باید پیش داوری ها را محکوم کنند و از ضریب نفوذشان برای تغییرات اجتماعی بیشتری استفاده کنند: از تامین حفاظت های قانونی تا اطمینان از دسترسی به خدمات بهداشتی و مراقبتی.”

پس در این بین چندین سازمان یا گروه نقش بسیار بسزایی دارند تا اینکه بتوان انگ مرتبط با این بیماری را حذف و از بین برد، که در ایران این سازمانها عبارتند از :

* وزارت آموزش و پرورش

* وزارت بهداشت

* وزارت علوم

* وزارت کار و امور اجتماعی

* رسانه ها و نشریه ها

* سازمان تبلیغات اسلامی

* و ….

منابع

.Ban Ki-moon op-ed (2008, 6th August), ‘The stigma factor’, The Washington Time
http://www.positiveclub.ir/fa/2014-07-06-08-54-40
Vatanparast A, Fath’ali Lavasani F, et al. Qualitative analysis of employment and income generation status of people living with HIV in Iran. Iran CDC, UNAIDS.( Oct 2009-March 2010) a
Top