شبکه کشوری آموزش اچ آی وی/ایدز و بیماری های آمیزشی

راه های انتقال

از چه راهی به اچ آی وی مبتلا می شویم؟

اچ آی وی فقط از راه­های خاصی منتقل می­شود، و هدف از این مطلب این است که توضیح دهد شما چگونه به اچ آی وی مبتلا می­شوید یا نمی­شوید. شناخت روش های انتقال اچ آی وی به افرادی که مطمئن نیستند در معرض اچ آی وی قرار گرفته اند یا نه، کمک می_کند.

اچ آی وی در خون و سایر مایعات بدن فرد مبتلا مانند منی و مایعات مهبلی یافت می­شود. اچ آی وی برای مدت زمان زیادی نمی­تواند خارج از بدن زندگی کند، بنابراین برای ابتلا به اچ آی وی، باید مایعات بدن یک فرد مبتلا وارد بدن شما شود (تماس با بزاق هیچ وقت منجر به انتقال اچ آی وی نمی­شود). ویروس از طریق تماس با جریان خون یا از طریق غشاهای مخاطی نازک مانند غشای درون مهبل، مقعد یا مجرای ادرار، وارد بدن می­شود.

راه­های ابتلا به اچ آی وی:

رابطه جنسی مهبلی

اچ آی وی در مایعات جنسی افراد مبتلا وجود دارد. این مایعات در مرد شامل مایع منی و مایعاتی هستند که قبل از ارضا جنسی و در حین رابطه ی جنسی از آلت وی، خارج می شوند. در زنان، اچ آی وی در مایعات مهبلی وجود دارد؛ مایعاتی که توسط مهبل برای تسهیل رابطه جنسی تولید می­شوند.

اگر یک مرد مبتلا به اچ آی وی بدون استفاده از کاندوم با یک زن رابطه­ی جنسی برقرار کند، اچ آی وی می­تواند از طریق پوشش داخلی مهبل، گردن رحم و رحم به بدن زن وارد شود. اگر زن در داخل یا دور مهبل خود بریدگی یا زخم داشته باشد خطر انتقال اچ آی وی افزایش می یابد، زیرا باعث می­شود ویروس راحت­تر وارد جریان خون شود. بریدگی یا زخم ممکن است آنقدر محسوس نباشد و یا آنقدر کوچک باشد که زن از وجود آن اطلاعی نداشته باشد.

اگر یک زن مبتلا به اچ آی وی بدون استفاده از کاندوم با یک مرد رابطه جنسی برقرار کند، اچ آی وی از طریق زخمی که روی آلت مرد وجود دارد یا از طریق ورود به مجرای ادراری وی (مجرایی که تا پایین آلت کشیده شده است)، و یا از داخل پوست ختنه گاه (مگر این که از طریق ختنه جدا شده باشد)، وارد بدن شود.

هر گونه تماس با خون در طول رابطه ی جنسی خطر ابتلا را افزایش می دهد. به عنوان مثال اگر رابطه جنسی در زمان قاعدگی برقرار شود، ممکن است درون مهبل زن خون وجود داشته باشد. برخی از بیماری های مقاربتی- هرپس یا سوزاک- خطر انتقال اچ آی وی را افزایش می­دهند.

رابطه جنسی مقعدی

رابطه جنسی مقعدی مفعولی (به عنوان مثال زمانی که آلت یک مرد درون مقعد یک فرد قرار می گیرد)، نسبت به رابطه جنسی مهبلی مفعولی، خطر بیشتری در انتقال اچ آی وی دارد زیرا پوشش داخلی مقعد از پوشش داخلی مهبل نازک تر است، بنابراین در حین رابطه جنسی امکان آسیب آن بیشتر است. هر گونه تماس با خون در حین رابطه جنسی خطر ابتلا را افزایش می دهد.

اگر یک مرد در حالت فاعل در رابطه جنسی مقعدی با یک مرد یا زن دیگر که مبتلا به اچ آی وی است قرار گیرد، خطر ابتلای وی نیز وجود دارد.

رابطه جنسی دهانی

رابطه جنسی دهانی با یک شریک مبتلا به اچ آی وی، خطر انتقال هر چند به میزان کم را به همراه دارد. اگر یک فرد رابطه جنسی دهانی (لیسیدن و یا مکیدن آلت مردانه) با یک مرد مبتلا به اچ آی وی برقرار کند، مایعات بدن فرد مبتلا می تواند وارد دهانش شود. اگر لثه فردی خونریزی داشته باشد یا در دهان خود زخم های کوچک داشته باشد، خطر ورود اچ آی وی به جریان خونش ولو کم وجود دارد. همچنین اگر مایعات بدن یک زن مبتلا وارد دهان شریکش شود نیز خطر انتقال اچ آی وی وجود دارد.

علاوه بر این، یک فرد مبتلا به اچ آی وی که رابطه جنسی دهانی با فردی دیگر برقرار کرده است، اگر لثه او خونریزی داشته باشد یا زخمی در دهانش باشد که خونریزی کند، احتمال دارد از این طریق اچ آی وی منتقل شود. اما وجود اچ آی وی به تنهایی در بزاق خطر محسوب نمی­شود.

اعتیاد تزریقی

خطر قرار گرفتن در معرض اچ آی وی در افرادی که مواد تزریق می­کنند، بسیار بالاست. استفاده از وسایل تزریق مشترک ضد عفونی نشده، خطر انتقال ویروس هایی مانند اچ آی وی و هپاتیت C که از طریق خون منتقل می شوند، را به شدت افزایش می دهد. سوزن، سرنگ و وسایل تزریق مشترک آلوده، سه برابر بیشتر از رابطه جنسی اچ آی وی را انتقال می­دهند. ضد عفونی کردن وسایل تزریق بعد از هر بار استفاده، خطر انتقال را پایین آورده اما آن را کاملا از بین نمی برد.

انتقال از مادر به نوزاد

یک زن باردار مبتلا به اچ آی می تواند اچ آی وی را به جنین خود در طی دوران حاملگی یا به نوزاد هنگام زایمان منتقل کند. علاوه بر این، اچ آی وی از طریق شیر دهی نیز منتقل می­شود. این نوع انتقال اچ آی وی به عنوان انتقال از مادر به نوزاد نیز شناخته می­شود.

اگر یک زن بداند که به اچ آی وی مبتلا است، داروهایی وجود دارد که می تواند خطر انتقال ویروس به نوزادش را تا حد زیادی کاهش دهد.

انتقال خون و فرآورده های خونی

برخی افراد از طریق انتقال خون آلوده مبتلا می شوند. امروزه در کشور­های پردرآمد، بر روی تمام خون­هایی که برای انتقال استفاده می­شوند آزمایش اچ آی وی انجام می­گیرد، و ابتلا به اچ آی وی از طریق انتقال خون بسیار نادر است. اما در کشور­هایی با درآمد کم و متوسط، که مراحل ایمن­سازی خون به درستی انجام نمی­گیرد، ابتلا به اچ آی وی از طریق انتقال خون همچنان اتفاق می­افتد.

اجزای مختلف خون شامل گلبول قرمز، گلبول سفید، پلاکت ها، پلاسما و ایمنوگلوبین ها، به عنوان فرآورده­های خونی شناخته می­شوند. این فرآورده­ها بایستی تحت فرآیند نظارتی شدیدی قرار گرفته و خون های آلوده دور انداخته شوند. برخی از فرآورده های خونی، مانند آنهایی که افراد هموفیلی مصرف می­کنند، می­توانند گرما درمانی و ایمن شوند.

ابتلا در محیط­های مراقبت­های بهداشتی

بیمارستان­ها و درمانگاه­ها برای جلوگیری از انتشار عفونت­های ویروسی خونی، بایستی اقدامات پیشگیرانه­ای انجام دهند. این اقدامات شامل استفاده از وسایل جراحی استریل شده، پوشیدن دستکش و از بین بردن ایمن زباله های بیمارستانی، می­باشد. در کشور­های پر در آمد، انتقال اچ آی وی در محیط­های مراقبت سلامت بسیار پایین است. اما در کشور­های کم درآمد و با درآمد متوسط، به دلیل عدم انجام اقدامات ایمنی صحیح، این نوع از ابتلا هنوز رخ می دهد.

در بعضی مواقع نادر، کارکنان سلامت از طریق فرو رفتن سوزن آلوده به آچ آی وی به دستشان، به این ویروس مبتلا می­شوند. افراد کمی هم از طریق زخم بازی که در بدن دارند یا از طریق پاشیده شدن ویروس به محل­هایی که غشای مخاطی وجود دارد (مانند چشم یا داخل بینی)، به اچ آی وی مبتلا می­شوند.

خال­کوبی/ سوراخ کردن

هر چیزی که باعث ورود خون یک فرد دیگر به جریان خون شما شود خطرناک است. اگر ابزارها استریل نشوند، در صورتی که فرد قبلی که از آن ها استفاده کرده است به اچ آی وی مبتلا بوده باشد، خطر انتقال اچ آی وی به فرد بعدی از طریق خال­کوبی و سوراخ کردن وجود دارد.

در کشورهای توسعه یافته، در محل هایی که خال کوبی انجام می­گیرد، قوانین بهداشتی سختگیرانه­ای برای تضمین استریل بودن تمام وسایل وجود دارد. اگر می­خواهید خال کوبی کنید یا جایی از بدنتان را سوراخ کنید، از فردی که آنجا کار می کند بپرسید برای جلوگیری از انتقال اچ آی وی چه اقداماتی را انجام داده و می­دهد.

خطر هر کدام از راه­های انتقال

در سال ۲۰۱۴، در یک مطالعه، خطرناک­ترین راه­های انتقال اچ آی وی، رتبه بندی شدند. این مطالعه نشان داد که بیشترین میزان خطر به ترتیب در انتقال خون، انتقال از مادر به نوزاد و روابط جنسی، وجود دارد. در انواع روابط جنسی مورد مطالعه، رابطه جنسی مقعدی مفعولی پر خطرترین، و رابطه جنسی دهانی کم خطرترین رتبه بندی شدند.

اما تمامی این خطرها را می توان با نظارت بر خون های انتقالی برای آلوده نبودن به اچ آی وی؛ مصرف داروهای ضد رتروویروسی توسط مادران مبتلا به اچ آی وی و نوزادان آن ها و همچنین استفاده از کاندوم توسط افراد مبتلا به اچ آی وی که از نظر جنسی فعال هستند، ریشه­کن کرد.

 

راه­هایی که اچ آی وی از طریق آن ها انتقال نمی­یابد:

بوسیدن

برای ابتلا به اچ آی وی باید میزان کافی از ویروس به درون بدن شما راه پیدا کند. اچ آی وی در بزاق وجود دارد، اما مقدار آن بسیار کم است و هیچ وقت دیده نشده است که اچ آی وی از طریق بوسیدن منتقل شود. اگر زخم های بزرگ که خونریزی دارند در دهان نباشد، و لثه ها هم به شدت خونریزی نداشته باشند، اچ آی وی از طریق بوسیدن دهان به دهان منتقل نمی­شود.

عطسه، سرفه، لیوان/ فنجان مشترک و غیره

ویروس اچ آی وی در خارج از بدن میزبان زنده اش (به عنوان مثال انسان) تکثیر نمی­شود. همچنین در هوای باز زیاد دوام نمی­آورد، و احتمال انتقال آن به این صورت از طریق محیط بسیار بعید است. هیچ انتقال محیطی­ای تا به حال ثبت نشده است.

این بدین معناست که اچ آی وی نمی­تواند از طریق تف کردن، عطسه زدن، لیوان، کارد و چنگال و آلات موسیقی مشترک، منتقل شود. هم چنین اچ آی وی از طریق استخر­های شنا، دوش و یا وسایل شست و شو و سرویس بهداشتی مشترک نیز منتقل نمی­شود.

حشرات

مطالعاتی که توسط محققان زیادی انجام شده نشان داده است که اچ آی وی از طریق نیش حشرات، حتی در مناطقی که موارد ابتلا به اچ آی وی و ایدز بالاست و جمعیت زیادی از حشرات مانند پشه ها وجود دارد، منتقل نمی­شود. عدم وجود شیوع­های این چنینی، علی رغم تلاش زیاد برای کشف آنها، نشان می­دهد که اچ آی وی از طریق نیش حشرات منتقل نمی­شود.

اچ آی وی تنها مدت زمان کمی زندگی می­کند و نمی­تواند در بدن یک حشره تکثیر شود. بنابراین حتی اگر ویروس به بدن یک پشه یا هر نوع حشره گزنده یا مکنده دیگر وارد شود، نمی­تواند آن را مبتلا کند، در نتیجه ویروس به انسان بعدی که حشره آن را نیش می­زند نیز منتقل نمی­شود.

تزریق مواد با سوزن و سرنگ­های استریل شده

تزریق با سوزن یا سرنگ تمیز و وسایل تزریق استریل شده، تا زمانی که وسایل در هر بار مصرف تمیز شده و به صورت مشترک استفاده نشوند، باعث انتقال اچ آی وی نمی­شود. اما خطر­های دیگری در اعتیاد و تزریق مواد وجود دارد. اگر فردی دارای اعتیاد باشد (مثلا اعتیاد به الکل)، تصمیم­گیری­هایش ممکن است صحیح نباشد و باعث شود وارد رفتارهای پرخطر جنسی شود و در معرض اچ آی وی قرار گیرد.

رابطه جنسی محافظت شده

اگر کاندوم­ها به طور صحیح و مداوم استفاده شوند، در پیش گیری از انتقال اچ آی وی بسیار موثر هستند. درصد کمی از افراد فکر می کنند که کاندوم ها به اندازه کافی ایمن نیستند، و ویروس­های بسیار کوچک می­توانند از لاتکس به کار رفته در کاندوم عبور کنند اما آزمایش­های علمی این نظریه را رد کرده است.

کاندوم ها در پیش گیری از انتقال اچ آی وی حین رابطه جنسی مهبلی و مقعدی و همچنین دهانی موثر هستند. اطلاعات بیشتر در صفحه مربوط به کاندوم موجود است.

فریب نخوردن و باور نکردن خرافات در مورد انتقال اچ آی وی بسیار مهم است. خرافات و شایعات می­تواند به افراد مبتلا به اچ آی وی بسیار آسیب برساند، چرا که باعث ترس، اضطراب و همچنین بدنامی و تبعیض می­شود.

منابع

UNAIDS/UNODC (2010) ” Facts about Drug Use and the Spread of HIV

NHS Blood and Transplant (2012) ‘ Components of Blood

Patel. P., et al (۲۰۱۴, April) ‘ Estimating per-act HIV transmission risk: a systematic review‘ AIDS Journal

CDC (2003) ‘ Male latex condoms and sexually transmitted diseases‘, Fact sheet for public health personnel

Top