شبکه کشوری آموزش اچ آی وی/ایدز و بیماری های آمیزشی

سیفیلیس

معرفی بیماری

سیفلیس یکی از خطرناک ترین بیماری های مقاربتی در سطح جهان محسوب می شود. در بیشتر موارد عامل این بیماری از راه تماس جنسی منتقل می شود که در این حالت به این بیماری سیفلیس مقاربتی می گویند. همچنین ممکن است عامل بیماری در طول دوران بارداری و یا در حین زایمان از مادر مبتلا به نوزاد وی سرایت کند که در این صورت به آن سیفلیس مادرزادی گفته می­شود.

میزان شیوع سیفلیس در زنان باردار در ایران ۸۵ در هر۱۰۰,۰۰۰ نفر می باشد. در آمریکا میزان شیوع بیماری سیفلیس در زنان از سال ۲۰۱۰ رو به کاهش بوده است، درحالی که این بیماری در میان مردان به خصوص مردانی که با مردان دیگر رابطه جنسی دارند، در حال افزایش است.

عامل مولد

عامل این بیماری، باکتری ترپونما پالیدوم است. با توجه به شاخص‌های کلینیکی سیفلیس، درباره باکتری یا بیماری زایی آن اطلاعات زیادی در دسترس نیست. این امر بیشتر به این دلیل است که تاکنون نتوانسته‌اند ترپونما پالیدوم را در شرایط آزمایشگاهی کشت بدهند. ترپونما پالیدوم با انتهای تیز به سلول میزبان متصل می شود، در خون و فراوردهای خونی در ۴ درجه سلسیوس به مدت ۲۴ ساعت زنده می‌ماند و به خشکی و دمای بیش از ۴۲ درجه سلسیوس حساس است.

نحوه انتقال

۱- این بیماری ممکن است از یکی از روش های جنسی زیر منتقل شود:

* رابطه جنسی واژینال

* رابطه جنسی مقعدی

* رابطه جنسی دهانی: این عفونت هم از طریق دهان فرد مبتلا به ناحیه تناسلی یا مقعد فرد سالم و هم برعکس از طریق ناحیه تناسلی یا مقعد فرد آلوده به دهان فرد سالم منتقل می­شود.

* آلوده شدن انگشتان دست با ترشحات واژن، منی و آب دهان فرد مبتلا و سپس تماس دست آلوده با اندام جنسی یا چشمان فرد سالم

۲- این بیماری ممکن است از طریق تماس مستقیم پوستی با یک زخم ناشی از سیفلیس نیز منتقل شود.

۳- همچنین ممکن است این بیماری در دوران بارداری یا در حین زایمان از مادر به نوزاد وی منتقل شود.

۴- عواملی که شانس ابتلا به این بیماری را افزایش می دهد:

* رابطه جنسی محافظت نشده (بدون استفاده از کاندوم)

* داشتن رابطه جنسی با چندین شریک

* داشتن رابطه جنسی با مردان دیگر

* داشتن رابطه جنسی با مردی که با مردان دیگر رابطه جنسی دارد

* آلوده بودن به ویروس اچ آی وی

علائم

ازآنجایی که علائم سیفلیس شبیه به علائم بسیاری از دیگر بیماری­های است، به سیفلیس عنوان “مقلب بزرگ” داده شده­است.

علائم سیفلیس در مردان و زنان یکسان است. سیفلیس یک بیماری چند مرحله­ایی است که مراحل اول و دوم آن بسیار مسری می­باشند. اگرچه مراحل و علائم هر مرحله با دیگری متفاوت است، اما ممکن است مراحل با هم تداخل داشته باشند و نشانه­های بیماری در فرد مبتلا همیشه به ترتیب اتفاق نیافتند. فرد ممکن است حتی مبتلا به سیفلیس باشد ولی برای چندین سال هیچ­گونه علامتی نداشته باشد.

مرحله اول سیفلیس(شانکر)

اولین نشانه سیفلیس یک زخم کوچک به نام “شانکر” است. زخم در نقطه­ای که از آنجا باکتری وارد بدن فرد شده است، ایجاد می­شود. شانکر معمولا در حدود سه هفته پس از آلودگی فرد ایجاد می­شود. بسیاری از افراد مبتلا به سیفلیس ممکن است به چند نوع مختلف شانکر مبتلا شوند. محل های معمول شانکر عبارتند از:

* فرج (در خارج از واژن) در زنان

* دهانه رحم (گردن رحم) در زنان

* آلت تناسلی در مردان

* اطراف مقعد و دهان در هر دو جنس

* راست روده

بسیاری از افراد مبتلا ممکن متوجه شانکر سیفلیس نشوند زیرا که شانکر معمولا بدون درد است و ممکن است به ­صورت پنهان در قسمت­های داخلی بدن وجود داشته باشد. زخم شانکر می­تواند ظرف مدت ۲ تا۶ هفته التیام یابد.

مرحله دوم (ثانویه) سیفلیس

اگر عفونت در مرحله اول درمان نشود، مرحله دوم سیفلیس معمولا از ۳تا ۶ هفته بعد از ظاهر شدن شانکر اتفاق می افتد.

علایم بیماری در این مرحله شامل موارد زیر است:

* علائم شبیه به علائم بیماری آنفولانزا، احساس خستگی، درد عضلانی، از دست دادن اشتها، تب، گلودرد همراه با تورم غدد لنفاوی (ممکن است این علائم برای هفته ها و ماه ها طول بکشند)

* بثورات بدون خارش در کل بدن

* زگیل در ناحیه فرج (خارج از واژن) در زنان و اطراف مقعد و دهان در هر دو جنس

* لکه های سفید بر روی زبان و سقف دهان

* ریزش تکه ای از موی منطقه آلوده بدن

این علائم و نشانه ها ممکن است در طی چند هفته ناپدید شوند و یا در مدت یک سال چندین بار آشکار و پنهان گردند. در طول این مرحله سیفلیس بسیار مسری است و به راحتی به فرد دیگر منتقل می شود.

مرحله نهفته سیفلیس

اگر فرد مبتلا به مرحله دوم سیفلیس درمان نشود، وارد مرحله نهفته (مخفی) خواهد شد که فرد هیچ نشانه و علامتی از بیماری ندارد. مرحله نهفته سیفلیس مسری نیست و ممکن است چندین سال طول بکشد. ممکن است علائم و نشانه های بیماری هرگز برنگردند یا اینکه ممکن است بیماری به مرحله سوم پیشرفت کند.

مرحله سوم سیفلیس(سیفلیس درمان نشده)

در این مرحله از بیماری ممکن است عفونت به مغز، اعصاب، چشم، قلب ،عروق خونی، کبد، استخوان ها و مفاصل آسیب برساند. این مشکلات ممکن است سال ها پس از عفونت درمان نشده رخ دهد. حدود ۱۵ تا ۳۰ درصد از افراد مبتلا به سیفلیس که درمان نشده اند، ممکن است به عوارض شناخته شده مرحله سوم (آخر) سیفلیس دچار نشوند.

علائم سیفلیس مادرزادی

نوزادان متولد شده از زنان مبتلا به سیفلیس ممکن است دردوران بارداری و یا در هنگام زایمان مبتلا به عفونت شوند. اکثر نوزادان مبتلا به سیفلیس مادرزادی هیچ نشانه ای ندارند؛ فقط در برخی موارد تجربه ی خارش پوست کف دست و کف پا گزارش شده است. اما ممکن است پس از آن علائمی مثل ناشنوایی، تغییر شکل دندان و بینی که در آن پل بینی فرو می ریزد، اتفاق بیافتد.

در چه شرایطی باید به پزشک مراجعه کنید؟

اگر شما، شریک جنسی یا فرزندتان تجربه هر گونه ترشح غیر معمول، زخم و خراش (به خصوص در کشاله ران) را دارید باید هرچه سریع تر به پزشک مراجعه کنید.

عوارض

اگر سیفلیس درمان نشود می تواند به بدن فرد مبتلا آسیب هایی از جمله موارد زیر را وارد کند:

ایجاد برجستگی های کوچک و یا تومور

در آخرین مرحله سیفلیس ممکن است برجستگی های کوچک و یا تومور(که به آن  Gummasگفته می شود) بر روی پوست، استخوان ها، کبد و یا هر اندام دیگری گسترش یابد که معمولا پس از درمان با آنتی بیوتیک ها ناپدید می شوند.

بروز مشکلات سیستم عصبی و قلبی و عروقی

سیفلیس می تواند موجب بروز مشکلاتی در سیستم عصبی فرد از جمله ضربه، مننژیت، ناشنوایی، مشکلات بینایی، جنون و همچنین مشکلات قلبی و عروقی شود.

افزایش خطر ابتلا به عفونت اچ آی وی

خطر ابتلا به عفونت اچ آی وی در بزرگسالان مبتلا به سیفلیس مقاربتی یا دیگر زخم های تناسلی دو تا پنج برابر خطر ابتلا در افراد سالم­است. خونریزی از زخم سیفلیس در حین فعالیت جنسی، انتقال عفونت اچ آی وی از طریق جریان خون را تسهیل می کند.

بروز مشکلات بارداری و زایمان

خانم باردار ممکن است در طول دوران بارداری و از طریق جفت یا در هنگام زایمان این عفونت را به فرزند خود منتقل کند. سیفلیس مادرزادی خطر سقط جنین، مرده زایی و مرگ نوزاد در چند روز اول تولد را تا حد زیادی افزایش می دهد.

تشخیص

تشخیص سیفلیس با انجام آزمایش روی نمونه های زیر انجام می شود:

خون: آزمایش خون می تواند حضور آنتی بادی که در بدن فرد مبتلا برای مبارزه با عامل این بیماری تولید می شود را تایید کند. آنتی بادی تولید شده در بدن فرد برای چندین سال باقی می ماند به طوری که می توان آزمایش خون را برای تعیین عفونت فعلی و یا عفونت مربوط به سال های گذشته مورد استفاده قرار داد.

زخم: اگر بیماری فرد در مرحله اول یا دوم سیفلیس یعنی زمانی که زخم (شانکر) در بدن فرد وجود دارد، باشد می توان نمونه کوچکی از سلول های زخم را با خراش دادن زخم تهیه کرد و در آزمایشگاه، زیر میکروسکوپ مورد بررسی قرار داد. این نمونه برداری می تواند باکتری که باعث سیفلیس شده است را نشان دهد.

مایع مغزی- نخاعی: در صورت مشکوک بودن به عوارض عصبی سیفلیس، می توان یک نمونه از مایع مغزی نخاعی را از طریق روشی به نام “پونکسیون کمری (نخاع)” تهیه نمود و تحت آزمایش قرار داد.

درمان و پیگیری

درمان مراحل اولیه سیفلیس نسبتا آسان است. به طور معمول پزشک برای درمان تمام مراحل بیماری داروی پنی سیلین را تجویز می کند. قبل از تجویز دارو، باید بیمار از نظر حساسیت در پاسخ به دوز معمولی پنی سیلین مورد آزمایش قرار گیرد؛ اگر فرد بیمار به پنی سیلین حساسیت داشته باشد، پزشک آنتی بیوتیک دیگری را تجویز خواهد نمود.

پنی سیلین تنها درمان توصیه شده برای زنان باردار مبتلا به سیفلیس می باشد. زنانی که به پنی سیلین حساسیت دارند نیز باید تحت نظر پزشک یک فرآیند “حساسیت زدایی” را انجام دهند تا بتوانند تحت درمان با پنی سیلین قرار گیرند. در هر صورت حتی اگر زن باردار مبتلا به سیفلیس در طول دوران بارداری خود تحت درمان قرارگرفته باشد، نوزاد تازه متولد شده وی نیز باید آنتی بیوتیک دریافت کند.

فرد بیمار ممکن است در اولین روز درمان تجربه ای به نام “واکنش Jarisch-Herxheimer” داشته باشد. علائم و نشانه های این واکنش شامل تب، لرز، درد، تهوع و سردرد هستند که معمولا بیش از یک روز دوام نمی آورند.

قابل توجه است که درمان بیماری سیفلیس در هر مرحله به پیشگیری از آسیب های آینده کمک می کند، اما نمی تواند آسیب هایی که در گذشته رخ داده است را بهبود بخشد.

پس از آغاز درمان بیماری سیفلیس چه اقداماتی باید انجام دهید:

* انجام دوره ای آزمایش خون تا زمانی که عفونت در بدن شما درمان شود.

* اجتناب از تماس جنسی

* اطلاع دادن به شریک جنسی خود و انجام آزمایش و درمان وی در صورت لزوم

پیشگیری

به منظور جلوگیری از گسترش بیماری سیفلیس در جامعه پیشنهاد می شود:

* از برقراری رابطه جنسی نا مشروع پرهیزکنید.

* تک همسر باشید و یا یک شریک جنسی ثابت که سالم است، داشته باشید.

* پس از انجام رابطه جنسی ادرار کنید، آلت تناسلی خود را بشویید و یا دوش واژینال بگیرید.

* از کاندوم لاتکس استفاده کنید (دقت کنید که کاندوم زخم سیفلیس را بپوشاند)

* از مواد مخدر تفریحی و یا استفاده بیش از حد از الکل بپرهیزید. زیرا استفاده از این موارد موجب می شود که قدرت تصمیم گیری و قضاوت شما دچار مشکل شده و منجر به رفتارهای جنسی پرخطر گردد.

* در صورت باردار شدن پیشنهاد می شود که آزمایش غربالگری سیفلیس انجام دهید زیرا ممکن است شما بدون داشتن علائم مبتلا به سیفلیس باشید و موجب آلودگی فرزندتان شوید.

منابع

www.avert.org

www.mayoclinic.org

Top