مراقبت و تغذیه

تغذیه در بهبود شرایط جسمانی و روانی بیمار نقش عمده ای دارد. بیماران باید انواع غذاها را جهت تامین انرژی، پروتئین وسایر مواد مورد نیاز خود،مصرف کنند. غذایی متعادل است که شامل همه گروه های غذایی نظیر حبوبات (باقلا، لوبیا و…) گردو، فندوق، غذاهای حیوانی، مواد نشاسته ای (برنج، سیب زمینی، ذرت)، میوه جات و سبزیجات باشد.

انتخاب یک رژیم غذایی صحیح میتواند به درمان بیماری های وابسته به ایدز کمک کند.

راهنمایی

راهنمایی های کلی در ارتباط با حفظ وزن بدن و جلوگیری از تحلیل عضلات:

* بطور مرتب مقادیر اندک غذاهای کم چرب بخورید تا بهتر هضم شده و جذب مواد غذایی بیشتر باشد.

* روزانه از غذاهای مختلف استفاده کنید.

* الکل مصرف نکنید. الکل باعث افسردگی، کاهش مصرف غذا و کاهش وزن می شود و با داروهای بیماری ایدز تداخل دارد.

* از مصرف سیگار و مواد مخدر بپرهیزید چون با کاهش اشتها منجر به کاهش وزن می شود.

* وقتی حال عمومی بهتر است، سعی کنید بیشتر غذا بخورید تا جبران دوره بی حالی شود.

* سعی کنید تعادل وزن بدن خود را حفظ کنید.

* با فعالیت فیزیکی مداوم به حفظ عضلات و انرژی بدن کمک کنید.

راهنمایی

نکاتی که باید هر بیمار بخاطر بسپارد:

۱- بی اشتهایی

* با خوردن غذاهای دلخواه اشتهای خود را تحریک کنید.

* مقادیر اندک از غذا را در هر مرتبه ولی به طور مکرر مصرف کنید.

* غذاهای حاوی انرژی بیشتر را انتخاب کنید.

* از غذاهایی که خیلی بودار هستند بپرهیزید.

* اگر بی اشتهایی بعلت بیماری خاص است برای درمان مراجعه کنید.

راهنمایی

۲- اسهال

* برای جلوگیری از کم آبی بدن آب و مایعات فراوان بنوشید. (سوپ، دوغ، چای کمرنگ، آبمیوه رقیق شده و آب جوشیده)

* از مایعات شور و با طعم ترش و شیرین استفاده کنید. از مصرف مایعات اسیدی و ترش پرهیز کنید زیرا باعث تحریک معده می شود.

* غذاهای حاوی مایعات بیشتر و فیبر مناسب مصرف کنید تا به حفظ مایعات بدن کمک کند. (موز، عدس و…)

* غذاهای نشاسته دار مثل برنج، ذرت، سیب زمینی و … مصرف کنید.

* برای تامین پروتئین، تخم مرغ، جوجه و ماهی مصرف کنید.

* چای کمرنگ و آب جوشیده بنوشید.

* غذاها را خوب بپزید و از خوردن مواد خام خودداری کنید. (تخم مرغ)

* از غذاهای تخمیری استفاده کنید. (ماست، حلیم و…)

* از غذاهای کربوهیدراته زود هضم استفاده کنید. (برنج، نان، ذرت، سیب زمینی و …)

* میوه و سبزیجات نرم میل کنید. (موز و…)

* شیر کم چرب بنوشید. (در صورت عدم حساسیت به شیر)

غذاهایی که در صورت داشتن اسهال نباید مصرف شود:

بعضی محصولات لبنی چرب

* کافئین (قهوه و چای) و الکل

* غذاهای چرب

* غذاهای گازدار و نفاخ مثل کلم، پیاز، نوشابه های گازدار و سودا

* مقادیر زیاد غذاهای سرخ شده، روغن، خامه و کره

پیشگیری از اسهال

* آب جوشیده میل کنید.

* مرتبا قبل و بعد ازغذا دستها را با آب و صابون بشوئید.

* بعد از توالت رفتن حتما دستها را بشوئید.

درمان

* مایعات فراوان بنوشید. از جایگزین های مناسب مایعات خوراکی مثل ORS استفاده کنید و یا در منزل خودتان تهیه کنید. (دو فنجان آب جوشیده + یک فنجان شکر + یک قاشق چایخوری نمک یددار)

* مکررا مقادیر کم غذا بخورید وخوردن را ادامه دهید.

* در صورت علائم شدید مثل کم آبی شدید به مراکز درمانی مراجعه کنید. (کاهش یا قطع ادرار/ غش/ گیجی/ اختلال تنفسی/ اسهال خونی/ تب بالا/ استفراغ/ دل درد شدید یا اسهالی که بیش ازسه روز طول کشیده باشد.)

راهنمایی

۳- تب

* سوپی میل کنید که غنی از موادغذایی با انرژی بالا و مغذی باشد مثل ذرت، سیب زمینی و هویج

* مایعات فراوان بنوشید.

* انواع چای و دم کرده های گیاهی مثل لیمو و… مفید است.

* بیش ازحد تشنگی خود آب بنوشید.

 مراقبت از تب

* برای جلوگیری از کم آبی، آب کافی بنوشید خصوصا آب جوشیده سالم

* دوش آب سرد بگیرید.

* استراحت کنید.

* مصرف ۲ عدد قرص آسپرین یا استامینوفن ۳ مرتبه در روز کافیست.

* تا حد تحمل به صورت مکرر مقادیر اندک غذا میل کنید.

در موارد زیر به پزشک مراجعه کنید:

* تبی که چندین روز طول کشیده و با آسپرین قطع نشود.

* کاهش هوشیاری

* درد شدید بدن

* اسهال شدید

راهنمایی

۴- تهوع واستفراغ

* غذاهایی مثل سوپ، حلیم شیرین نشده و میوه هایی نظیر موز میل کنید.

* از غذاهای کم نمک وخشک مثل کراکر (نان خشک) استفاده کنید که باعث آرام شدن معده می شود.

* دم کرده های گیاهی ونیز ترکیب آبلیمو+آب جوش بنوشید.

* اگر امکان دارد دم کرده زنجبیل بنوشید (زنجبیل را در آب سرد خرد کنید و به مدت ۱۰ دقیقه بجوشانید و در یک محل تمیز قرار دهید. آن را صاف کرده و بنوشید.)

* از مصرف غذاهای چرب و پر ادویه بپرهیزید.

* از خوردن کافئین (قهوه و چای) و الکل خود داری کنید.

* مایعات بنوشید مثل آب جوشیده

مراقبت ها:

* مکررا به مقدار کم غذا میل کنید. اگر معده کاملا خالی باشد تهوع بیشتر می شود.

* بلافاصله بعد از غذا خوردن دراز نکشید، حداقل ۲۰ دقیقه صبر کنید تا استفراغ نکنید.

* بین وعده های غذایی استراحت کنید.

راهنمایی

۵- برفک دهان

* غذاهای نرم وخمیری میل کنید مثل هویج پخته،تخم مرغ آب پز،موز

* سیب زمینی آب پز،سوپ وحلیم

* غذاها را خنک شده میل کنید.

* از غذاهای پرادویه، شور وچسبناک بپرهیزید اینها باعث تحریک زخم های دهانی می شوند.

* از آبلیموهایی که خیلی ترش هستند بپرهیزید.

* الکل مصرف نکنید.

مراقبت:

* به پزشک مراجعه کنید.

* از قاشق کوچک برای غذاخوردن استفاده کنید.

* موقع بلعیدن غذا سر راعقب نگهدارید.

* بعداز غذاخوردن با آب نمک ولرم غرغره کنید تا باقیمانده های غذا خارج شوند و محیط دهان تمیز شود تا شرایط رشد قارچ فراهم نشود.

* مایعات بنوشید.

راهنمایی

۶- کم خونی

* برای جلوگیری از کم خونی غذاهای حاوی آهن را بیشتر مصرف کنید مثل غذاهای حیوانی(تخم مرغ،ماهی، گوشت وجگر)، سبزیجات با برگهای تیره(اسفناج و…)، حبوبات(باقلا،عدس و…) گردو،فندوق،روغن های دانه های گیاهی و غلات غنی شده

* مصرف قرصهای آهن باید تحت نظارت پزشک صورت گیرد.

مراقبت:

* در صورت امکان روزانه یک قرص آهن با غذامصرف شود. بهتر است همراه با ترکیبی حاوی ویتامین E مثل گوجه فرنگی یا آب پرتقال داده شودکه جذب آهن افزایش یابد.

* درمان انگلهای خون خوار.

راهنمایی

۷- تحلیل عضلات

* افزایش غذا خوردن با افزایش مقدار ودفعات مصرف غذا

* بهبود کیفیت غذا با مصرف انواع مختلف غذاهای لازم

مراقبت:

* مکررا ولی هرباربه مقدار کم غذا بخورید.

* در صورت پیدایش زخم دهان از غذاهای نرم ومایعات بیشتری استفاده کنید.

* مقدار پروتئین غذا راافزایش دهید.

* مختصری چربی به غذا اضافه کنید.

* مصرف غذاهای نشاسته دار مثل غلات بیشترشود.

* از غذاهای غنی شده استفاده کنید.

راهنمایی

۸- یبوست

* از غذاهای با فیبربالا استفاده کنید مثل ذرت، نان سبوس دار،سبزیجات ومیوه جات با پوست

* مقدار کافی مایعات بنوشید.

* از غذاهای دارای مواد نگهدارنده کمتر استفاده کنید(نظیر کنسروها).

مراقبت:

* از انجام روشهای تخلیه مثل شیاف کردن و مصرف مکرر داروهای ملین پرهیز کنید.

* مایعات فراوان بخصوص آب جوشیده بنوشید.

راهنمایی

۹- سوزش سردل

* مکررا مقادیر اندک غذا بخورید.

* از مصرف غذاهای نفاخ بپرهیزید.(نوشابه های گازدار،کلم)

* مایعات بنوشید.

مراقبت:

* بین زمان غذا خوردن وخوابیدن فاصله زیادی باشد تاغذای خورده شده هضم شود.

راهنمایی

۱۰- سل

* غذای پر پروتئین،پر انرژی وپرآهن و ویتامین بخورید.

مراقبت:

* سریعا تحت درمان قرار گیرد.

* مشاوره جهت مصرف غذا و دارو باپزشک انجام شود.

* همراه با ایدز باید ویتامین ب ۶ تجویز شود.

راهنمایی

۱۱- از دست دادن چشایی/ مزه بد دهان

* از خمیر ور آمده استفاده کنید ونمک،فلفل،سبزیجات و لیموبه آن اضافه کنید.

* غذا را بجوید و اطراف دهان حرکت دهید تا گیرنده های چشایی را فعال کند.

راهنمایی

راهنمایی

برنامه غذایی پیشنهادی روزانه

***نان/غلات/برنج/ماکارانی ۱۱-۶ وعده در روز

۱برش نان(یک کف دست)

نصف استکان برنج پخته یا ماکارانی

۳۰ گرم غلات پخته

نان کامل(سبوسدار)،دونات(نان شیرینی)،غلات با فیبر بالا انتخاب کنید.

***سبزیجات حداقل سه وعده در روز

نصف فنجان سبزی خرد شده یا پخته (هویج،فلفل)

یک فنجان سبزیجات برگ دار خام (جعفری،تره و…)

سبزیجات با برگ تیره را انتخاب کنید.(برگهای تیره کاهو ارزش بیشتری دارند.)

انواع متنوع سبزیجات با رنگهای مختلف را انتخاب کنید.(هویج،گوجه فرنگی،فلفل و…)

سعی کنید از میوه جات تازه بجای آبلیمو استفاده شود.

***شیر /ماست /پنیر حداقل ۲وعده در روز

یک فنجان شیر یا ماست

۶۰-۴۵ گرم پنیر

از شیر وماست وپنیر کم چرب استفاده کنید.

***گوشت /مرغ /ماهی /آجیل /تخم مرغ /حبوبات

۹۰-۶۰ گرم گوشت لخم،ماکیان یا ماهی پخته شده

غذاهای زیر معادل ۳۰ گرم گوشت هستند.

۱ عدد تخم مرغ

۳/۱ فنجان آجیل

۲ قاشق غذا خوری کره بادام زمینی

نصف فنجان حبوبات(باقلا، لوبیا و…)

راهنمایی

* برای جلوگیری یا بازگرداندن تحلیل عضلات سعی کنید که یک منبع پروتئینی به هر وعده غذا یا ته بندی مختصر اضافه کنید.

* از مرغ بدون پوست وماهی،بیشتر از گوشت قرمز استفاده کنید.

* برای کاهش کلسترول خون ونیز کاهش خطر بیماری قلبی توصیه می کنیم از مصرف غذاهای حاوی چربی اشباع شده نظیر گوشت قرمز ،پوست مرغ،شیر وپنیر چرب،کره،بستنی و نارگیل خودداری کنید وبجای آن از غذاهای حاوی چربی اشباع نشده مثل روغن زیتون، آواکادو،زیتون، آجیل وکره بادام زمینی استفاده کنید.

* حتما در برنامه غذایی شما ماهی و گردو گنجانده شود.

راهنمایی

توصیه می شود برای هضم وجذب بهتر غذاها تعداد وعده های غذایی را افزایش دهید و هربار به مقدار کم از مواد غذایی مختلف میل کنیدو حداقل ۶ وعده غذا در روز میل کنید.

راهنمایی

منبع

راهنمای تغذیه در بیماران اچ آی وی/ایدز، دکتر کتایون طایری، گروه مبارزه با بیماریها، مرکز بهداشت استان اصفهان، انتشارات ذدانشگاه علوم پزشکی اصفهان

Top