شبکه کشوری آموزش اچ آی وی/ایدز و بیماری های آمیزشی

پیشگیری از انتقال از طریق خون (تزریق خون و تماس با اجسام برنده)

در بخش های قبل، اشاره شد که اچ آی وی می تواند به طور عمده از راههای زیر از فردی به فرد دیگر سرایت کند:

* راه جنسی ناسالم/غیر ایمن (تماس جنسی غیر ایمن با جنس مخالف، تماس جنسی غیر ایمن با هم‏جنس)

* راه تزریقی (تزریق مواد، تزریق مشترک، سرنگ و سرسوزن های آلوده در افراد معتاد)

* خون و فرآورده های خونی (تزریق خون آلوده، ورود سرسوزن های آلوده به بدن)

* انتقال از مادر به جنین (نوزاد)

در مورد هر یک از این روش ها در هر یک از بخش های این وب سایت صحبت هایی شده است. در این بخش به موضوع راه انتقال خونی که هم می تواند به شکل تزریقی (تزریق مواد) و هم راه خون و فرآوده های خونی باشد، صحبت خواهیم کرد.

انتقال خون و فرآورده های خونی

نخستین مورد گزارش و ثبت شده ابتلا به ایدز در ایران در دهه هفتاد شمسی (۱۳۶۵) و در مورد یک کودک شش ساله مبتلا به بیماری هموفیلی روی داد. در آن زمان این کودک از طریق دریافت فرآورده های خونی آلوده به این عفونت/بیماری مبتلا شده بود. به دنبال این اتفاق، کلیه افراد هموفیلی در کشور که تعداد آنها در آن زمان حدود ۲۰۰۰ نفر بود و همه آنها از فرآورده‌های خونی وارداتی استفاده کرده بودند، مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج بررسی ها نشان داد که حدود ۱۵ درصد از این افراد  به ویروس اچ ای وی مبتلا شده‌اند. راه انتقال خونی به عنوان اولین راه انتقال این عفونت/ بیماری در ایران معرفی شد. در حقیقت، انتقال از طریق فرآورده های خونی به عنوان موج اول همه‌گیری اچ آی وی و ایدز در ایران شناخته شده است.

پس، وقتی که خون فردی آلوده به ویروس وارد خون فرد دیگری شود، می تواند وی را به این بیماری مبتلا سازد. این حالت می تواند در زمان انتقال خون اتفاق بیافتد. اما انتقال خون تنها راه انتقال از راه خونی نیست. از هر روشی که خون فرد آلوده به ویروس وارد خون فرد سالم شود، می تواند ویروس اچ آی وی را نیز با خود انتقال دهد. این حالت در زندگی روزمره در صورت عدم رعایت اصول بهداشتی ممکن است برای هر فردی اتفاق بیافتد. برای ساده کردن موضوع اجازه دهید مثالی ارائه کنیم. فکر کنید که فردی که مبتلا به اچ آی وی است (ویروس اچ آی وی در بدن وی وجود دارد)، به وسیله سرنگ تزریقی را انجام دهد و از همان سرنگ که آغشته به خون آلوده وی است، برای کسی دیگری مورد استفاده قرار گیرد، به صورتی که خون آلوده فرد اول وارد خون (بدن) فرد دوم (که سالم است) شود، ویروس را نیز به فرد سالم منتقل می کند. این حالت در بین افراد معتاد که از راه تزریقی مواد مخدر را استفاده و استعمال می کنند، بسیار رایج بوده و برای همین است که این افراد جزو گروه های پرخطر برای انتقال اچ آی وی هستند.

توجه داشته باشیم که این فقط سرنگ و سرسوزن نیست که در صورت آلوده بودن به خون فرد مبتلا، باعث انتقال اچ آی وی می گردد، بلکه هر جسم برنده و نوک تیزی که به این ویروس آلوده باشد، در صورت ایجاد خراش یا بریدگی در بدن فرد سالم، می تواند باعث انتقال اچ آی وی گردد. پس هر یک از اعمال زیر می تواند باعث انتقال این ویروس از راه خونی گردد:

انتقال خون (در افراد نیازمند به خون)

تزریق مشترک مواد مخدر (در افراد معتاد تزریقی)

فرو رفتن سر سوزن در بدن (در گروههای پزشکی)

خالکوبی

حجامت

سوراخ کردن گوش و لب

ختنه ناسالم

اعمال جراحی (تجهیزات پزشکی)

خدمات دندانپزشکی (لوازم آلوده به ویروس)

خدمات آریشگاهی (تیغ آلوده، لوازم آلوده)

این اعمال، از آنجایی که باعث می شوند، خون الوده فرد مبتلا را با استفاده از ابزار و لوازم آلوده به فرد دیگری که سالم است انتقال دهند، جزو راههای انتقال خونی اچ آی وی شناخته می شوند.

۱- انتقال خون:

در درصد بالایی از موارد استفاده از خون آلوده در انتقال خون، عفونت اچ ای وی منتقل خواهد شد. در بسیاری از کشورهای دنیا، آزمایش اچ آی وی بر روی همه خون اهدا کننده انجام می‌شود. اما در برخی از کشورها با درآمد پایین و در حال توسعه، همه خون های اهدا شده برای انتقال آزمایش نمی شوند.

در ایران، تا سال ۱۳۹۲، انتقال از راه خون و فرآورده های خونی نمایانگر ۹/۰ % از همه عفونت های کشور بوده است، اما در سالهای اخیر با اجرای سیاست بررسی همه خونهای اهدایی توسط سازمان انتقال خون، این میزان به صفر رسیده است بطوریکه در سالهای اخیر هیچ موردی مبنی از انتقال از راه خون و فرآوده های خونی باشد، گزارش نشده است. آزمایش هایی که بر روی همه خونهای اهدایی صورت می گیرد شامل موارد زیر هستند:

* آزمایش برای کشف آنتی بادی علیه ویروس اچ آی وی ( عامل بیماری ایدز )

* آزمایش برای کشف ویروس هپاتیتB ( عامل بیماری هپاتیت بی )

* آزمایش برای کشف ویروس هپاتیتC ( عامل بیماری هپاتیت سی)

* آزمایش برای تشخیص بیماری سیفلیس

مهمترین وظیفه “سازمان انتقال خون” اطمینان از تامین و تهیه خون سالم برای تمام بیماران است. این مهم وقتی به حقیقت می رسد که اهداکنندگانی که همیشه نتیجه آزمایش های آن ها از نظر وجود عفونت های بالا منفی بوده است، مورد پذیرش قرار گیرند. یکی از سیاست هایی که در سالهای اخیر در سازمان نتقال خون اجرا می شود، غربالگری افراد برای ورود یا عدم ورود وی به چرخه انتقال خون و اهدای خون سالم است. قبل از اهدای خون، پزشکان و کارکنان انتقال خون با تکمیل چک لیستی، که شامل سوالاتی در رابطه با رفتارهای پرخطر فرد برای عفونت هایی مثل اچ آی وی است، افرادی که به عنوان پرخطر شناخته می شوند، از چرخه اهدای خون برای همیشه از اهدای خون معاف می شوند. این سیاست برای اهدا کنندگانی که از لحاظ این عفونت ها مثبت بوده اند، و یا اینکه مثبت کاذب بوده اند ( مثبت کاذب به فردی گفته می شود که نتیجه آزمایش غربالگری اولیه وی “واکنش پذیر” بوده یا اصطلاحا مثبت بوده، اما نتیجه آزمایش های دقیق تر بعدی وی منفی است، در حقیقت این افراد بیمار نیستند.) نیز اعمال می شود.

با اعمال این سیاست ها و اجرای آزمایش بر روی همه خون های اهدایی، میزان انتقال از راه خون و فرآورده های خونی به صفر رسیده است. این نوع از پیشگیری به عنوان یک راه پیشگیری بسیار مهم در کنترل انتقال اچ آی وی و همچنین سایر بیماری های منتقله از راه خونی عمل کرده و موثر بوده است.

۲- افراد تزریق کننده مواد:

یکی از راههایی که باعث انتقال اچ آی وی می شود و در ایران به عنوان اولین راه انتقال معرفی شده است، توسط راه انتقال تزریقی می باشد. افراد معتاد تزریقی با استفاده از تزریقات ناسالم و غیر ایمن و هچنین ترزیقات مشترک (گروهی بین چند نفر) باعث انتقال این ویروس و چرخه انتقال آن به درون جامعه می شوند. این افراد از آنجایی که ممکن است با شرکای جنسی (همسر و یا شریک جنسی پولی/غیر پولی) در ارتباط باشند؛ می توانند باعث انتقال ویروس از درون این گروه به بطن جامعه شوند. لذا برنامه های بسیار اختصاصی برای این گروه از افراد نیازمند است که می توانید بطور مفصل تر در جاهای دیگر این سایت مشاهده و مطالعه نمایید، اما به طور خلاصه مراکزی که برنامه هایی برای کنترل عفونت اچ آی وی در این افراد اجرا می کنند، عبارتند از:

* مراکز گذری کاهش آسیب

* سرپناه های شبانه

* باشگاههای مثبت

* مراکز مشاوره بیماری های رفتاری

حال این مراکز چه نوع خدماتی را ارائه می کنند (هر یک از این مراکز خدمات خاص خود را دارند، اما به طور کلی خدمات زیر به عنوان خدمات کاهش انتقال اچ ای وی در بسته “کاهش آسیب” در این گروه از بیماران معرفی شده است):

* آموزش و اطلاع رسانی: آموزش در رابطه با راههای انتقال اچ آی وی و بیماری های عفونی و بیماری های آمیزشی. به این افراد همچنین راههای پیشگیری از انتقال عفونت را نیز آموزش می دهند. نحوه استفاده از کاندوم و استفاده از وسایل تزریق نیز برای این افراد توضیح داده می شود.

* ارائه خدمات حمایتی برای فرد و خانواده وی

* مشاوره و آزمایش اچ آی وی

* ارائه خدمات سرنگ و سرسوزن استریل رایگان

* گردآوری سرنگ های مصرفی

* ارائه کاندوم رایگان

* ارائه برخی وعده های غذایی

* اجرای برنامه درمان با داروهای جایگزین (مثلا درمان با متادون)

فردی که از وسیله یا سرنگ آلوده استفاده می کند باید خواسش باشد که

** وسیله (سرنگ) آلوده به مقدارکم خون هم می تواند بیماری را منتقل کند.

** اگر آن وسیله (سرنگ) فقط یک بار توسط فرد مبتلا مورد استفاده قرار گرفته باشد، خطر انتقال ویروس و مبتلا شدن فرد ثانویه وجود دارد.

** اشتراک سوزن و سرنگ برای تزریق هر ماده‏ای، حتی یک بار، باعث انتقال ویروس و مبتلا‏کردن وی به این عفونت می‏شود.

** آب (جوش یا سرد) و یا پاک کننده ها نمی توانند ویروس را از این وسایل بزدایند.

۳- خدمات پزشکی و دندانپزشکی:

اطلاع رسانی در این زمینه بسیار مهم است. بسیار اتفاق افتاده است و شنیده می شود که فردی که دندانپزشکی مراجعه کرده است و بیماری خود را با دندانپزشک خود در میان نگذاشته است. این باعث انتقال عفونت و ویروس از بدن وی به بدن سایر افراد سالم جامعه می شود. هر چند افراد مبتلا در جواب نیز توجیهاتی دارند که جای بسی تامل است. آنها از عدم پذیرش پزشکان و دندانپزشکان در صورت افشای بیماری خود خبر می دهند. این یک نوع تابو است که باید از بین برود. اعلام وضعیت فرد از لحاظ آن بیماری راهی بسیار موثر در کنترل از انتقال این عفونت از این راه است. آگاه سازی و اطلاع رسانی در این زمینه می تواند در کنترل هر چه بهتر بیماری موثر باشد.

۴- فرو رفتن سر سوزن در بدن (در گروههای پزشکی)

گروه های پزشکی (شامل پزشکان و پرستاران و پیراپزشکان) ممکن است در اثر تماس تصادفی و اتفاقی (فرو رفتن سوزن سرنگ یا تیغ جراحی آلوده به ویروس اچ آی وی از یک فرد بیمار) به اچ آی وی مبتلا شوند. پزشکان با مواجهه شدن با چنین شرایطی، باید سریعا پروسه پیگیری و درمانی آن را انجام دهند. مصرف به موقع داروهای ضدویروسی احتمال انتقال از فرد آلوده به این افراد را به شدت کم می کند. در چنین مواقعی، افراد باید در عرض ۷۲ ساعت شروع به مصرف داروهای ضد ویروسی کنند.

۵- سایر

در سایر روشهای دیگر مثل آرایشگاهها، خالکوبی، حجامت، و … آگاهی از تمیز و استریل بودن وسایل مورد استفاده بسیار بسیار مهم است. حتما در صورت انجام هر گونه کاری که باعث می شود وسیله ای خارجی وارد بدن شود و باعث خونریزی می شود یا آن جسم با مخاط بدنی ارتباط مستقیم برقرار می کند، آگاهی از استریل بودن آن وسیله از اهم موارد است. اطلاع رسانی و آگاهی در این زمینه برای همه این گروهها بسیار مهم است.

Top